Gelykheid as rewolusionêre begrip by die ANC en groen van prinsterer : ’n tydige waarskuwing vir vandag?

Abstract

AFRIKAANS : Gelykheid is sedert die ontstaan van die ANC ’n kernbegrip in die party se ideologiese raamwerk. Hierdie strewe na gelykheid kom duidelik na vore in verskeie sleuteldokumente, maar die vraag oor hoe die ANC gelykheid teoreties verstaan en in die praktyk toepas, bly kompleks en onvoldoende nagevors. ’n Ondersoek na hierdie bronne dui daarop dat die party gelykheid nie net in die klassieke sin van die woord, as gelykheid voor die reg, verstaan word nie, maar eerder as ’n rewolusionêre gelykheid wat beslag moet vind op sosio-ekonomiese gebied. Die ANC se konsep van gelykheid moet geplaas word binne ’n breër historiese debat oor die aard van gelykheid, wat sy oorsprong in die Verligting het. Hierdie rewolusionêre idee, met wortels in die denke van Jean-Jacques Rousseau en Karl Marx, is in diepte bekritiseer deur die Nederlandse staatsman Guillaume Groen van Prinsterer. Hy het gewaarsku dat hierdie soort gelykheid samelewingsverbande kan ondermyn, sosiale samehorigheid kan skade doen en eiendomsregte kan skend. Hierdie kritiek beklemtoon die belangrikheid daarvan om af te sien van ’n ideologiese raamwerk wat teenproduktief op samelewings inwerk, ten einde burgerlike vryhede en sosiale vooruitgang te beskerm – ook in Suid-Afrika se hedendaagse politieke konteks.

ENGLISH : Since its inception, the concept of equality has been a central tenet in the ideological framework of the ANC. This pursuit of equality is evident in various key documents throughout the party's history, but the question of how the ANC understands equality on a theoretical level, and how the party implements it in practice, remains complex and insufficiently researched. An examination of these sources indicates that the party does not merely understand equality in the classical sense of equality before the law, but rather as a revolutionary form of equality pertaining to the socio-economic sphere. The ANC's conceptualisation of equality must be situated within a broader historical debate about the nature of equality, which originated during the Enlightenment. This revolutionary notion, rooted in the thought of Jean-Jacques Rousseau and Karl Marx, has most notably been critiqued by the Dutch statesman Guillaume Groen van Prinsterer. He warned that this form of equality could undermine social bonds, damage societal cohesion, and violate property rights. His critique underscores the importance of rejecting an ideological framework that has historically proven counterproductive to societal development, in order to safeguard civil liberties and ensure socio-economic progress - also within South Africa's contemporary political context.